مقالات چاپ شده در حوزه برنامه ریزی آموزشی

بررسي عوامل موثر بر عدم بكارگيري دانش آموختگان رشته مديريت و برنامه ريزي آموزشي استان چهارمحال و بختياري در پست هاي تخصصي و مديريتي مجيد بحريني بروجني، دكتراحمدرضا نصر، دكترمحمد نيكخواه، دكتركبري سپهري، ساسان امرايي   فصلنامه مطالعات برنامه ريزي آموزشي، شماره 1، بهار و تابستان 1391  ص 33 مشاهده متن   [PDF 415kb]

يادگيري سيار: پيش بيني پيشرفت تحصيلي دانشجويان رشته زبان انگليسي بر اساس اهداف پيشرفت، باورهاي سودمندي- انگيزشي و نوع استفاده از تلفن همراه ساسان امرايي، بي بي عشرت زماني، ياسمين عابديني ، داود ميرزايي    فصلنامه مطالعات زبان و ترجمه، سال چهل و چهارم، شماره 2، تابستان 1390  ص 43

رویکرد بین المللی کردن آموزش

                           موضوع مورد مطالعه: رویکرد بین المللی کردن آموزش(ساسان امرایی)

الف )منافع بین المللی کردن

    پیامد های آموزشی بین المللی سازی:

 -هماهنگی محتوا دروس با تحولات علمی جهانی

 - به روز شدن دانش تخصصی استادان

 - تاسیس رشته های جدید و اتخاذ رویکرد بین رشته ای در اموزش

 - پویایی در فرایند تدریس و آموزش

 - گسترش رشته های علمی مطرح در سطح بین المللی

 - تقویت تفکر انتقادی بواسطه نقد های مکرر و متنوع علمی

 - استفاده بهتر از فضا و فرصت های آموزش مجازی در تدریس

پیامدهای پژوهشی بین المللی سازی برنامه درسی:

  -رشد سریع تر علم و بهره گیری بهتر از اقتصاد و مدیریت دانش

  - توسعه و بهبود توانایی پژوهش در دانشجویان و استادان

  - انجام پژوهش های تطبیقی و تبادل داده ها و اطلاعات در سطح بین الملل

  - افزایش رغبت پژوهشگران و استادان به چاپ مقاله در مجلات معتبر

 - رقابت پذیری در نوآوری اندیشه ها در سطح بین الملل

 - فراهم شدن فرصت های بیشتر برای کاربردی کردن یافته های پژوهشی

 - اطلاع یابی از رویکرد های نوین در حوزه فرایند تولید علم

 

بین المللی کردن در سه سطح دانشگاه، دانشکده و افراد منافعی را به دنبال دارد. (mestenhause)

منافع دانشگاه: بین المللی دانشگاه به عنوان یک اولویت در عصر حاضر، برای دانشگاه رسمیت و آوازه و توجه ملی و بین المللی به دنبال خواهد داشت. دانشگاهی که در معرض بین المللی شدن قرار دارد، از روابط عمومی و رقابت در عصر سرمایه داری در آمدی به دست می آورد. یک برنامه درسی که فقط به دانشگاه محدود می شود، باید پژوهشگران دانشگاههای سطح جهان را برای همکاری در پروژه های پژوهشی  مشترک جذب کند تا بتوان درآمد بیشتری از فرصتهای ایجاد شده در دانشگاه از طریق دانشجویان بین المللی به دست آورد.افزایش توجه دانشگاه ها به بین المللی شدن باعث تشویق دانشجویان زیادتری می شود و همچنین، مشارکت بین المللی اعضای یک دانشکده را که شامل دانشجویان و استادان بین المللی می شود، افزایش می دهد.

منافع دانشکده: کیفیت تدریس به طور چشمگیری با افزایش ارتباطات بین فرهنگی و قیاسی و تمرکز بر رشته های تحصیلی مطرح در سطح بین الملل، مطالعات بین رشته ای، تدریس گروهی و همکاری بین گروهی افزایش می  یابد. به علاوه، رقابت، جایگاه دانشگاهی و پرستیژ و وجهه دانشکده می تواند منافعی برای دانشکده و کارکنان آن و نیز برنامه درسی آن به همراه داشته باشد.

منافع فردی: سهامداران فردی از جمله مدیران دانشکده، کارمندان و دانشجویان از بین المللی شدن فضای دانشکده منتفع می شوند. به منظور ایجاد تنوع فرهنگی و فهم فرهنگ جهانی و فهم بیشتر موضوعات بین المللی در زمینه هایی همچون یادگیری زبان و رقابت بین فرهنگی و توسعه دیدگاههای جهان گستر مورد تشویق تحسین قرار بگیرند. به طور کلی، می توان نتیجه گرفت که بین المللی سازی برنامه درسی باعث آگاهی بیشتر از دانش انباشته شده بشر در اقصی نقاط عالم، مبادله تجارت آموزشی و پژوهشی، ارتقای استانداردهای کیفیت آموزشی، افزایش تجربه اجتماعی و دانش فرهنگی دانشجویان و دانشگاهیان از ملتها و فرهنگهای مختلف و پیشرفت در یادگیری، خلاقیت و نوآوری می شود.

از دیگر منافع بین المللی سازی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

   -افزایش درک و شناخت میان فرهنگی

   -آشنایی دانشجویان بومی با مسائل بین المللی

  - ایجاد منافع درآمد جدید

   - کمک به گسترش صلح جهانی

  - تعامل و گفتگو و کاهش دادن هزینه های برخی طرح پژوهشی به دلیل امکان استفاده از محققان برون مرزی

  - کمک به رشد ناخالص داخلی

  - استفاده از توانمند های مصرف کنندگان خارجی در آموزش عالی خود

  - شناساندن فرهنگ بومی به سایر ملل

ب)چالش های بین المللی کردن:

   -اگر بن مایه های فرهنگی ضعیف باشد با مشکل مواجهه خواهیم شد

   - بدون هر تغییر فرهنگی، رشد و توسعه کوتاه مدت خواهد بود

   - پیدا کردن مجموعه ای از ارزش های بومی به منظور کریستالیزه کردن آسان نیست

   - ساخت و ایجاد یک چهارچوب مناسب فرهنگی و اجتماعی با خطوط مشخص جهت کنترل نمودن    اثرات جهانی شدن و بین المللی کردن مشکل است.

  - شناسایی عناصر ضعیف و قوی فرهنگی کار خطیری است و ممکن است تصور شود که هرگونه تغییر اجتماعی مقاومتی به دنبال نخواهد داشت

  - از بین رفتن و محو ارزش های ملی و محلی و هویت های فرهنگی، از بین رفتن وحدت و انسجام ملی و اجتماعی از محدویت های این نظریه است.

 - فرار مغزها

 

 

 

 

ج )برنامه درسی بین المللی شده:

  -انجام پژوهشهای تطبیقی و تبادل داده ها و اطلاعات

  - کارآموزی در مناطق خارجی یا دوره افتاده

 - استفاده از سخنرانان مشهور با دانش و تجربه بین المللی

 - در نظر گرفتن دروس جهت توسعه دیدگاههای بین المللی

 - تبادل نظر دانشجویان پیرامون مسائل خود یا دیگران

- اجرای کارگاههایی برای حل مسائل مختلف در کلاس

- بین المللی بودن مطالب و متون خواندنی

 - همکاری دانشجو با فرد کناره گیری یا دور افتاد

د) ساز و کارهای بین المللی کردن آموزش عالی در ایران

  -تقویت اعزام دانشجو

 - لزوم گسترش و تقویت زبان انگلیسی

 - بین المللی کردن برنامه های درسی

 - بهره گیری از حمایت های مالی مجامع بین المللی

 - جذب دانشجویان خارجی

 - تغییر ساختار همکاری های بین المللی

 -بین المللی کردن مطالعات برنامه درسی

 

مقاله

پیش بینی نمرات معدل یا پیشرفت تحصیلی  بر اساس جهت گیری هدفی،  باورهای سه گانه(انگیزشی، سودمندی، عدو سودمندی) و امکانات آموزشی، نوع استفاده و میزان استفاده

چکیده

هدف کلی این پژوهش پیش بینی نمرات معدل یا پیشرفت تحصیلی  بر اساس جهت گیری هدفی،  باورهای سه گانه(انگیزشی، سودمندی، عدم سودمندی) و امکانات آموزشی، نوع استفاده و میزان استفاده از موبایل بود. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشگاه اصفهان در سال تحصیلی 89-90 بودند. نمونه آماری بر اساس نمونه گیری کوکران 200 نفر برآورد گردید. روش پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی بوده و اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق ساخته بر اساس مدل پذیرش فناوری ( آلفای پرسشنامه 87% ) و پرسشنامه اهداف پیشرفت عابدینی(1386) جمع آوری شده است. برای تجزیه تحلیل اطلاعات از آزمونهای آماری رگرسیون گام به گام ، همبستگی پیرسون ، تحلیل واریانس استفاده شد. . نتایج نشان داد متغیرهای تبحر، رویکرد، اجتناب، انگیزشی، سودمندی معدل یا پیشرفت تحصیلی را پیش بینی میکند ولی متغیرهای امکانات آموزشی، نوع استفاده، میزان استفاده و عدم سودمندی توان پیش بینی معدل را ندارند. اختلاف مشاهده شده بین میانگین پاسخدهندگان بر حسب جنسیت در متغبر تبحر معنا دار نیست ولی اختلاف مشاهده شده میانگین پاسخگویان سوالات بر حسب جنسیت مربوط به رویکرد و اجتناب معنادار است. همچنین نتایج  متغیر تبحر، رویکرد و اجتناب نشان میدهد  اختلاف مشاهده شده بین میانگین پاسخدهندگان بر حسب مقطع تحصیلی  معنا دار نیست.همچنین اختلاف مشاهده شده بین میانگین پاسخدهندگان بر حسب جنسیت-مقطع تحصیلی در متغیر تبحر معنا داراست.  ولی نتایج در سوالات مربوط به رویکرد و اجتناب ،نشان میدهد اختلاف مشاهده شده بین میانگین پاسخدهندگان بر حسب جنسیت-مقطع تحصیلی معنا دار نیست.

لغات کلیدی: پیشرفت تحصیلی، معدل، اهداف پیشرفت، باورهای سه گانه ، امکانات آموزشی، میزان استفاده ، نوع استفاده

شاداب سازی مدارس

 

شاداب سازی درونی و معنوی در مدارس‌

الف- تربیت معنوی و دینی (آشنایی با لطافت طبیعی و...):بی تردید تربیت روحی و معنوی نوجوانان باید از آغاز حیات آنان مدنظر گرفته شود لیکن چون در سنین نوجوانی می خواهند هویت شخصی پیدا کنند کم کم از والدین خود جدایی بیشتری پیدا می کنند و وابستگی کمتری می یابند و همین امر باعث می شود هدایت معنوی ویژگی خاصی پیدا کند. آشنایی آنان با لطافت طبیعت (آب و هوا و آفتاب و کوه و دریا و... می تواند نشاط و شادابی را با ادراک طبیعت خداوندی به دست آورد به طوری که نوجوان با دیدن هر یک از ابعاد طبیعت حتی با دیدن‌یک‌گل‌احساس‌لذت‌وشادمانی‌کند

.ب-شرکت دادن نوجوان در فعالیت های گروهی‌:فعالیت های گروهی و جمعی نوجوانان جزو لا ینفک از زندگی اجتماعی آنان به شمار می رود و اگر خوب هدایت شود می تواند آثار سازنده ای را در پی داشته باشد و در واقع می تواند احساس لذت درونی را برای او به وجود آورد.ج- جذب مشارکت دانش آموزان در اداره مدارس‌:شکی نیست که یکی از وظایف مهم تربیتی مدیریت مدارس تشویق نوجوانان به مشارکت و تعاون در همه امور است و آنان می توانند با تدوین برنامه های مناسب به جلب مشارکت دانش آموزان در امور مختلف مدرسه اقدام کنند و این موضوع می تواند به احساس مفید بودن و دور شدن از انزوا و کسالت در نوجوانان کمک کند و خود یکی از موارد شاد زیستن است.

 

 

 

شاداب سازی در مدارس

در این بخش اکثرا مواردی مورد توجه قرار می گیرد که قابل رویت و قابل لمس کردن باشد و در واقع اموری که لذت بصری ایجاد می کند یا دیدن فضا و محیط زیبا باعث ایجاد نشاط می شود مورد توجه قرارمی‌گیرد.

1- فضاسازی و زیباسازی حیاط مدارس، از جمله دیوارها، سطح زمین، کاشت درخت و گل و گیاه گذاشتن نیمکت های رنگی و زیبا در حیاط مدرسه، تابلوی زیبای سر در مدرسه، دیوارهای تمیز و زیبا وتزیین‌شده‌بانقاشی‌های‌زیبا،نماسازی‌های‌مختلف.

2- زیباسازی مناسب ساختمان مدارس از جمله هماهنگی کاشی و سرامیک و سنگ - رنگ آمیزی در و دیوارها، پرده های زیبا جهت کلا س ها، زیباسازی راهروهای کلا س ها، دفتر معلمان، اتاق مشاوره و..

3- . زیباسازی و تمیز بودن نمازخانه استفاده از خوشبوکننده ها، استفاده از نوشته ها و خطاطی های زیبا و استفاده از گلدان های زیبا، استفاده از فرش های زیبا و هماهنگ با پرده ها تمیز بودن و زیباسازی دستشویی ها و وضوخانه (حتما فضای وضوخانه از کاشی و سرامیک زیبا و تمیز استفاده گردد) محل آبخوری ها سنگ شده باشد و در وضوخانه ها از لوله کشی آب گرم استفاده شده باشد

4- زیباسازی راهروها و ورودی ها با استفاده از گلدان های گل طبیعی و مصنوعی

5- زیباسازی کتابخانه ها استفاده از کمدهای یکرنگ و یک مدل جهت نگهداری کتاب ها (ترجیحا استفاده از کمدهای چوبی زیبا) استفاده از گلدان های طبیعی در فضای کتابخانه، میز و صندلی های یک رنگ و زیبا، قفسه های زیبا جهت در دسترس قرار دادن مجلا ت و روزنامه ها. 6- تشویق دانش آموزان جهت آوردن گل و گیاه طبیعی و استفاده از آن درمحیط کلا س ها

.7 - پوشش ظاهری دانش آموزان، استفاده از روپوش های خوش رنگ و شاد .

 8- پوشش ظاهری معلمان، مدیر و معاونان که با رعایت تمامی موازین شرعی می توان از رنگ های شادورنگ‌های‌روشن‌استفاده‌کنند.

 9 استفاده از قاریان با صوت و لحن زیبا در صبحگاه مدرسه (اگر به صورت زنده باشدبهتراست‌وگرنه‌ازنوارهای‌مناسب‌می‌توان‌استفاده‌کردایجادروابط‌انسانی‌مطلوب‌بین‌

ارکان‌مدرسه شرایط مطلوب کار موجب تقویت روحیه معلمان و افزایش میل و رغبت و علاقه آنان به کار و غرور و افتخارشان‌درمدرسه‌خواهدشد

10.-استفاده‌ازروش‌های‌فعال‌تدریس‌معلمانی که از روش‌های فعال استفاده می‌کنند، کلاس‌های شادتری دارند. مشارکت دانش‌آموزان در کلاس و آموختن آنها را از کسالت و بی‌حالی رها ساخته، شادابی و نشاط را تقویت می‌کند.

12-ایجاد رابطه دوستانه با نوجوانان و کودکان

13-معرفی الگوهای مناسب

14-تشویق کردن و ارزش‌گذاری برای ایجاد حس عزت و اعتماد به نفس و در نتیجه احساس لذت و شادی از فعالیت

15-آموزش روابط اجتماعی مناسب به دانش‌آموزان

16-توجه‌به‌معیارهاوملاک‌هاوعوامل‌شادی‌آفرین‌درسنین‌مختلفدر دوران کودکی، برآورده شدن احتیاجات اساسی جسمی و روانی عامل وجد و سرور است. در دوران نوجوانی پذیرش از طرف اعضای خانواده و گروه همسالان و نیز ابراز موفقیت در کارهایشخصی‌و‌امورتحصیلی‌شادی‌آفرین‌است. در جوانی و بزرگسالی، کسب مهارت‌های لازم برای تصدی شغلی، پیشرفت در کار و تحصیل، موفقیت در کارهای هنری و ورزشی احساس وجد و مسرت را به‌وجود می‌آورد.

    

¤ ایجاد نشاط برای دانش آموزان

4)- تشکیل نمایشگاه های متعدد با مشارکت دانش آموزان از دست سازهای کارهای تحقیقی امور آموزشی‌وپرورشی

5)- ورزش‌صبحگاهی‌به‌صورت‌دسته‌جمعی‌قبل‌ازشروع كلاس                  

6)دعوت‌ازدانش‌آموزان‌موفق‌مدرسه‌جهت‌صحبت‌سرصف

7)تشویق‌وتقدیرازفعالیتهای‌کوچک‌وکم‌ارزش‌ازنظرديگران 

 8)- زیبا و جذاب کردن محیط مدرسه‌واستفاده از رنگ های شادی آور درکلاس ها- سالن ها- دیوارهای‌حیات

10)-توجه‌به‌رعایت‌بهداشت‌فردی‌دانش‌آموز1ن مشارکت‌مؤثراولیای‌دانش‌آموزان‌درانجام‌امورمدرسه

 11)-پرهیزازایجادتنش‌درمدرسه 

12پرهیزازتنبیه‌توهین،سرزنش،تحقیردرمدرسه3

 )13اجرای‌روشهای‌تدریس‌فعال‌بامحوریت‌کلاسی‌بانشاط .

)14نصب‌ عكس‌دانش‌آموزان‌ممتازدرتابلوی‌اعلانات 

15-توجه‌خاص‌به‌زنگ‌تفری

16-نمایش‌فیلم‌واسلایددرمدرسه

 17-تقویت‌فعالیت‌های‌هنری‌درمدرسه:گروه‌تئاتر-گروه‌سرود

18حضورفعال‌آموزگاران‌بانشاط‌همراه‌باظاهری‌مناسب‌وآراست

19پرهیزازبی‌انضباطی‌وبی‌عدالتی‌درمدرس

20تقویت‌امیدبه‌آینده‌دردانش‌آموزان

 21بررسی‌عوامل‌مؤثردرافت‌تحصیلی‌وترک‌تحصیل‌دانش‌آموزان 

22تقویت‌احترام‌متقابل‌بین‌دانش‌آموزان‌ودیگرکارکنان‌مدرسه‌تهیه‌کارت‌تبریک‌به‌مناسبت‌تولدهریک‌ازدانش‌آموزان‌وحتی‌آموزگاران

24- توزیع شیرینی به مناسبت های مختلف از جمله جشن ها و میلاد ائمه بین دانش آموزان

 

مبانی برنامه ریزی آموزشی

میزان توجه به مبانی برنامه ریزی

مقدمه

برای آنکه برنامه‌ریزی آموزشی بتوانند به تحلیل مسائل راهبردی در نظام تعلیم و تربیت بپدازند، اشراف به حوزه‌های فلسفی، روانشناختی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اجتناب ناپذیر است مباني فلسفه برنامه­ريزي آموزشي. در واقع، آشنایی عمیق و برخورداری از دیدگاه انتقادی در خصوص مکتب‌های فلسفی،

نظریه‌های جامعه شناسی و رویکرد‌های نوین در علوم انسانی برای انجام برنامه‌ریزی راهبردی الزامی است.

 

 

مبانی فلسفی

مفهوم فلسفه تعليم وتربيت: عبارت است از بررسي تحليلي تعليم وتربيت، همراه با کوشش براي ارتباط آن با شيوه‌اي خاص با متافيزيک، اخلاق ومعرفت شناسي.

در مفهومي بسيار کلي شامل تلاش انسان در جهت انديشه نظري وتاملي ونظامدار درباره جهان ورابطه انسان با آن است. . رابطه علوم فلسفي با بعد معنوي و انساني بشر نزديكتر از رابطه علوم طبيعي است، علوم طبيعي هم به كمك علوم فلسفي با بعد معنوي انسان ارتباط مي‌يابند اين رابطه بيش از همه در خدا شناسي و سپس در روانشناسي فلسفي و فلسفه اخلاق تجلي مي‌كند. بنابر اين فلسفه علاوه بر نقش اثباتي و سازنده بي نظير داراي نقش دفاعي و تهاجمي بي بديلي نيز هست و در گسترش فرهنگ اسلامي و ويراني فرهنگهاي ضد اسلامي فوق العاده مؤثر مي‌باشد. فلسفه تعلیم وتربیت يکي از شاخه هاي فلسفه است، اين رشته به معناي دقيق کلمه علم نيست بلکه بوجود آورنده يک رشته اساسي است که معناي دقيق همه علوم تربيتي را روشن مي‌کند. فلسفه تعليم وتربيت رشته خاصي است که با ديگر شاخه هاي فلسفه از قبيل فلسفه علم، فلسفه حقوق و. . . . ارتباط دارد. وداراي هدف متفاوت وکاملا مشخص يعني تعليم وتربيت است. (بهشتي، 1377: 18).

فلسفه آموزش و پرورش يک جامعه مرجع اصلی برای اتخاذ تصمیم‌های مهم و تعیین خط مشی‌های اساسی نظام آموزشی و پرورشی آن جامعه محسوب می‌شود. بدیهی است که با توجه به فلسفه آموزش وپرورش در یک جامعه و خط مشی‌های تعیین شده، برنامه ریزان آموزشی و درسی و دیگر مسئولان و مجریان قادر خواهند بود که بسیاری از مسائل و مشکلات نظام آموزشی و پرورشی خود را حل و فصل نمایند و تصمیم‌های لازم، صریح و روشنی را برای پیشبرد هدفهای آموزشی و پرورشی خود اتخاذ کنند. از همه مهمتر اینکه وجود یک فلسفه آموزشی و پرورشی روشن و صریح و خط مشی‌های علمی و دقیقی که از آن مشتق می‌شوند جائی برای سردرگمی و دوباره کاری و ناهماهنگی در گفتار و کردار همه آنهائی که بنحوی با آموزش و پرورش نسل‌های جامعه سر و کاری دارند به جای نمی گذارد و یک نوع روشن ضمیری و بصیرت در آنها و بخصوص برای کسانی که در اتخاذ تصمیم‌های مهم شرکت دارند ایجاد خواهد نمود. ( پروند، 1388، ص115). مسئولان و مجریان و بخصوص طراحان برنامه‌های آموزشی و درسی باید از فلسفه آموزش و پرورش جامعه خود بخوبی مطلع بوده و به آن معتقد و مومن باشند زیرا که اطلاع بدون اعتقاد سودی نداردو چه بسا زیان آور هم خواهد بود. علاوه بر اين ها، اعتقاد مسئولان، مجريان و برنامه ريزان آموزشي يک جامعه به هريک از مکاتب فلسفي در ماهيت تصميم هايي که اتخاذ خواهند نمود اثرات عميقي بر جاي مي گذارد و در نتيجه نظام آموزشي يک جامعه از اصول اعتقادي آن مکتب به خصوص پيروي خواهند نمود و کليه فعاليت هاي آموزشي و پرورشي در آن جامعه بر محور آن اعتقادات و بر ديدگاه آن مکتب فلسفي انجام مي گيرد. به اين ترتيت می‌بايستي به نقش مهم و حياتي اعتقادات و ارزش هاي بنيادي کساني که درباره هدف هاي عمده و خط مشي هاي اساسي نظام آموزشي يک جامعه تصميم مي گيرند توجه شود؛ به ويژه اگر نظام برنامه‌ريزي آموزشي و پرورشي آن جامعه به صورت متمرکز باشد؛ زيرا در اين نظام تصميمات مهم و خط مشي اصلي در زمينه آموزش و پرورش به طور اعم و برنامه هاي آموزشي و درسي به طور اخص توسط عده نسبتاً معدودي اتخاذ مي گردد. بنابراين فلسفه در هر تصميم مهمي که درباره برنامه هاي آموزشي و تدريس در گذشته گرفته شده است دخالت داشته به عنوان پايه و اساس براي هر تصميم مهمي در برنامه­ريزي آموزشي و درسي در آينده به حساب خواهد آمد. (همان، ص116و119).

فلسفه آموزش و پرورش را می‌توان از سه دیدگاه نگریست: نخست چون نتیجه‌های تربیتی اندیشه‌های فلسفی و متافیزیکی ؛ دوم چون تحلیل مفهوم ها و گزاره‌های تربیتی ؛ سوم چون نظامی از اندیشه که نتیجه طرح و سنجش پرسشهای بنیادی است درباره تربیت و مفهوم وابسته به آن – یعنی راهی که با افلاطون آغاز شد و با فیلسوفانی چون ارسطو، روسو، کانتو دیوئی ادامه یافت.

مباني روان شناسی در برنامه­ريزي آموزشي

 يکي ديگر از علومي که برنامه ريزان آموزشي بايد به آن آشنا باشند تا بتوانند از اصول و قواعد و يافته هاي آن در مراحل مختلف طراحي و اجراي برنامه هاي آموزشي و درسي استفاده نمايند علم روان شناسي است. اهميت توجه به مباني روانی در برنامه‌ريزي آموزشي زماني روشن تر مي شود که به ماهيت يادگيري در انسان و به خصوص به کم و کيف ايجاد انگيزه و علاقه براي آموختن و همچنين مختصات توانش ها و مراحل رشد يادگيرنده و غيره توجه نماييم. تعليم و تربيت انسان ها به طور کلي ارتقاء دادن سطح دانش، بصيرت و مهارت هاي آنان، بدون دانش شناختي نسبتاً عميق از مراحل رشد جسمي، ذهني، عاطفي و اجتماعي در سنين مختلف و چگونگي ايجاد و تقويت انگيزه ها براي يادگيري مسير نخواهد بود. به همين جهت

يک برنامه ريز آموزشي و يک مسئول و مجري برنامه­ريزي آموزشي بطور اعم، می‌بايستي از بيشتر يافته ها و اصول و قوانين علم روان شناسي، به خصوص روانشناسي تربيتي، اطلاع نسبتاً عميق و وسيعي داشته باشد. روان شناسی تربیتی شاخه ای از علم روانشناسی است که جنبه‌های کاربردی اصول و یافته‌های روان شناسی را در تعلیم و تربیت مطالعه و بررسی می‌نماید.

مباني فرهنگي و اجتماعي برنامه­ريزي آموزشي

در برنامه‌ریزی آموزشی و درسی علاوه بر توجه به مبانی فلسفی و مبانی روانی می‌بایست به مبانی فرهنگی و اجتماعی نیز توجه کنند. لزوم توجه به مباني فرهنگي و اجتماعي در برنامه­ريزي آموزشي از آن جهت احساس مي شود که درهر جامعه مدرسه به عنوان يکي از بنيادهاي اصلي اجتماعي کردن نسل ها به خصوص نسل جوان آن جامعه به شمار آيد. بطور کلی یکی از علل اصلی ایجاد مدارس در بیشتر جوامع بشری، چه جوامع بدوی و چه جوامع پیشرفته این بوده است که نسل جوان را به آداب وسنن، ارزشها و نگرشهای قومی و فرهنگی آشنا ساخته و آنها را از دانسته ها، مهارتها، رسوم و سنت‌های جامعه آگاه نمایند مبانی اجتماعی و فرهنگی برنامه‌ریزی درسی عبارت است از آن مطالعاتی که روابط افراد، گروه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، مؤسسات و نیروهای موجود در فرهنگ را تجزیه و تحلیل می‌کند و تأثیر آن‌را بر روی برنامه‌های درسی مدارس بررسی می‌کند. فلسفه اصلی تأسیس مدارس و پاکیزگی نظام آموزش مدرسه‌ای در گسترده‌ترین برداشت خود عبارت است از انتقال، توسعه و بهسازی میراث فرهنگی. بنابراین، بدیهی است که ارزش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اجتماعی و فرهنگی یک جامعه اثر قاطعی بر برنامه‌های درسی و فرایند تدوین آنها دارد. ارزش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اجتماعی و فرهنگی به‌ مثابه پالایشگر اهداف و مقاصد درسی، نقش مهمّی در فرایند برنامه‌ریزی درسی ایفا می‌کنند و از این‌روست که مبانی اجتماعی و فرهنگی برنامه‌ریزی درسی یکی از قلمروهای مهم این رشته به‌شمار می‌رود.

برنامه ریزی در مدرسه

برنامه‌ریزی، پایه اساسی و بنیادین تمامی فعالیت‌های مدیریت مدرسه است. تمامی کارکردهای دیگر مدیریت همچون تصمیم گیری، سازماندهی، هماهنگی، نظارت، هدایت و رهبری در خدمت اجرای درست برنامه‌های تدوین شده مدرسه است. برنامه‌ریزی، کوشش سازمان یافته و آگاهانه مدیریت مدرسه برای رهبری و تلفیق مطلوب و بهینه کلیه امکانات فیزیکی و مادی و نیروی انسانی مدرسه برای رسیدن به هدف یا اهداف مورد نظر برنامه‌های آموزشی در مدت زمان مشخص است. برنامه‌ریزی فراینده آگاهانه و سیتماتیک تصمیم گیری در مورد اهداف و فعالیتهای آینده یک فرد، گروه، واحد کاری یا سازمان است.

برنامه‌ریزی آموزشی در سطح مدرسه را باید یکی از ویژگی‌های بنیادین رویکرد مدرسه محوری دانست. مدیریت مدرسه محوری مبتنی بر تصمیم گیری مشارکتی است و هدف آن بهبود عملکرد و ارتقاء کیفیت آموزشی مدرسه است.

برنامه‌ریزی کمک می‌کند تا مدیر مدرسه همه چیز را به تقدیر و اتفاق واگذار نکند و از تفکر برای بهتر ساختن وضعیت موجود نا امید نشود. در واقع برنامه‌ریزی امید، تفکر و اندیشه را به مدیر و مدرسه باز می‌گرداند. برنامه‌ریزی آموزشی از طریق تفکر منطقی، نظام مند، هدفدار، مشارکتی، مدون و مستند باعث ارتقای کیفیت آموزشی مدرسه می‌شود.

یاددهی یادگیری مطلوب

كيفيت مديريت سيستم (مدرسه)

يكي از مولفه‌هاي اساسي بهبود كيفيت در مدرسه، توجه به فعاليت‌ها و فرايندهاي مديريت سيستم (مدرسه) است. در مديريت نوين آموزشي، دستيابي به اهداف آموزش و پرورش مدرسه، نيازمند رهبري و مديريت اثربخش است. مديريت مبتني بر مشاركت، توجه به هم‌افزايي و بهره‌گيري از تمام توان و قابليت همكاران، اتكا به برنامه‌ريزي تعاملي، برنامه‌ريزي مبتني بر هدف و برنامه‌ريزي عملياتي، توجه به آموزش و توسعه دانش، بينش و توان كاركنان، ايجاد و جو صميمانه و دوستانه ميان كاركنان، تشويق كاركنان به فعاليت هوشمندانه و توجه به نوآوري و خلاقيت در فعاليت‌هاي آموزشي از جمله ويژگي‌هاي عمده مديريت موفق در مدرسه است. شوراي برنامه‌ريزي آموزشي مدرسه در نخستين اقدام خود مي‌بايست ويژگي‌هاي يك مديريت مطلوب را در مدرسه مشخص كند و در مراحل بعد بايد اقدام به مقايسه وضعيت موجود با وضعيت مطلوب نمايد.

نشانگر يا وضعيت مطلوب براي مدير سيستم (مدرسه)

1- داشتن اعتماد به نفس، 2- قابليت اعتماد و اطمينان بودن براي زيردستان،
3- داشتن قوه ابتكار و خلاقيت، 4- داشتن اراده و پشتكار و جديت، 5- ارزيابي صحيح از كاركنان، 6- ارائه بازخورد مناسب به عملكرد كاركنان، 7- همكاري مناسب و دوستانه مدير و كاركنان، 8- درك متقابل بين مدير و همكاران 9- قانونمند بودن مدير، 10- تعامل منظم و هدفمند با ديگر مديران، 11- اشراف به نيازهاي روز دانش‌آموزان، 12- برنامه‌ريزي منطقي و تعاملي، 13- تهيه يك گزارش مستند و مدون از فرايند برنامه‌ريزي مدرسه.

كيفيت معلم در فرايند يادگيري و آموزش

برخورداري معلم از دانش، بينش و توان حرفه‌اي و حضور پرقدرت او در فرايند آموزشي را بايستي يكي از پايدارترين مولفه‌هاي كيفيت آموزشي دانست. سازماندهي فعاليت‌ها و تجارب آموزشي دانش‌آموزان در كلاس درس، فراهم آوردن فرصت انديشيدن و رشد قوه خلاقيت دانش‌آموزان، رشد مهارت‌هاي عاطفي و اجتماعي دانش‌آموزان، گسترش دامنه ديد فراگيران و در نهايت افزايش دانش، تخصص و مهارت سوادآموزي از بنيادي‌ترين نقش‌هاي معلمان در فرايند ياددهي- يادگيري است.

فرايندهاي آموزشي معلم مي‌بايست به گونه‌اي باشد كه توان تجزيه و تحليل و داوري درست و پرهيز از پيش‌داوري را در بين دانش‌آموزان تقويت نمايد. معلم از طريق كاربرد راهبردهاي درست مي‌تواند دانش‌آموزان را جامع‌نگر، كنجكاو و همراه در پي معرفت حقيقي، مطمئن در استدلال انعطاف‌پذير، آگاه به سوگيري‌هاي شخصي و بدون تعصب در ارزيابي و محتاط در قضاوت تربيت كند.

راهبردهاي آموزشي معلم همچنين مي‌تواند يك محيط فكورانه و سالم روان‌شناختي براي تفكر ايجاد كند و از طريق به‌كارگيري راهبردها و روش‌هاي روشن، تفكر خوب را در دانش‌آموزان تقويت نمايد. به علاوه معلم مي‌تواند فرصت‌هاي تمريني قابل توجهي در محتوا و موضوع اصلي براي انديشيدن دانش‌آموزان فراهم نمايد.

نشانگر يا وضعيت مطلوب براي تدريس و يادگيري معلم

- به دانش‌آموزان نشان دهد كه براي آنها، احترام قائل است.

- روي موفقيت و عزت نفس دانش‌آموزان تأكيد كند.

- دانش‌آموزان را با يكديگر مقايسه نكند.

- به تفاوت‌هاي فردي احترام بگذارد.

- دانش‌آموزان را به نام صدا كند.

- برنامه‌ريزي دقيق و برخورداري از طرح درك مناسب.

- ارزشيابي مستمر دانش‌آموزان.

- بهره‌گيري از روش‌هايي كه منجر به پرورش خلاقيت دانش‌آموزان مي‌شود.

- بهره‌گيري مناسب از تشويق و تنبيه.

- تسلط بر اداره فعاليت‌هاي دانش‌آموزان.

- شناسايي استعداد دانش‌آموزان و كمك در شكوفايي آنها.

- انجام ارزشيابي تشخيصي متناسب با موضوع درسي.

- بهره‌گيري از ابزارهاي مختلف در آموزش شامل رايانه، اينترنت و. . . .

- طرح پرسش‌هاي داراي سطوح مختلف.

- احساس مسئوليت در عمل شامل تأكيد بر يادگيري و فعاليت شاگردان.

- دانستن چگونگي تناوب بازي و كار، بازي و مطالعه.

- به دانش‌آموزان در فعاليت‌هاي گروهي مسئوليت بدهد.

- به توانايي و مهارت‌هاي غيردرسي دانش‌آموزان توجه كند.

فعاليت‌هاي فوق‌برنامه

از ويژگي‌هاي مدارس، كيفيت بالا، وجود برنامه‌هاي علمي، اجتماعي و فرهنگي چالش‌برانگيز در كنار برنامه‌هاي رسمي آموزش و پرورش است. برگزاري مسابقات علمي، شركت فعال در المپيادهاي گوناگون، برگزاري گردهمايي فرهنگي، هنري و اجتماعي نمونه‌اي از اين برنامه‌ها است. ايجاد جو علمي و برگزاري فعاليت‌هاي فكري، هنري و اجتماعي ضمن توانمندي‌هاي شناختي، اجتماعي و عاطفي دانش‌آموزان مي‌تواند در پيشرفت تحصيلي آنها تأثيرگذار باشد.

متأسفانه در نظام تعليم و تربيت ما به جاي جو علمي، اجتماعي و فرهنگي، جو امتحاني برقرار است. گرفتن امتحان‌هاي مكرر، ايجاد ترس از نمره و شكست هيچ‌گاه نمي‌تواند ما را در رسيدن به اهداف آموزش و پرورش كه همانا تربيت انسان‌هاي خلاق، انديشمند، داراي تفكر انتقادي، مهارت در گفتن و شنيدن، سواد اجتماعي، مسئوليت‌پذير و تمايل به مشاركت در مسائل اجتماعي و سياسي ياري رساند.

 

منابع کارشناسی ارشد علوم تربیتی 1

منابع كارشناسي ارشد علوم تربيتي

منابع فوق ليسانس علوم تربيتي 1:

*برنامه ريزي اموزشي و درسي:

1- برنامه ريزي اموزشي و درسي : تاليف دكتر محمد حسن پروند 2- برنامه ريزي اموزشي تاليف: يحيي فيوضات

3- فرايند برنامه ريزي اموزشي دكتر فريده مشايخ 4-مباني برنامه ريزي اموزشي و درسي دكتر فريده مشايخ(ترجمه)

5- برنامه ريزي درسي راهنماي عمل : دكتر حسن ملكي

*مديريت اموزشي:

1- اصول مديريت اموزشي تاليف دكتر علي علاقه بند 2- مديريت عمومي : دكتر علاقه بند 3- مديريت رفتار سازماني "دكتر علاقه بند 4- اصول و مباني نظري مديريت اموزشي دكتر علاقه بند 5-فرايند خودگرداني در مدارس :دكتر علاقه بند(منبع جديد) 6- كليات مديريت اموزشي :دكتر عباس زاده

*نظارت و راهنمائي اموزشي:

1- نظارت و راهنمائي اموزشي: دكتر بهرنگي 2- نظارت و راهنمائي اموزشي: دكتر نيكنامي 3- نظارت و راهنمائي اموزشي:دكتر ميركمالي

*روشها و فنون تدريس:

1- روشها و فنون تدريس: دكتر امان الله صفوي 2- مهارتهاي پرورشي:دكتر شعباني(2جلد) 3- الگوهاي تدريس: دكتر بهرنگي

روان شناسي تربيتي:    1- روانشناسي تربيتي (يادگيري): دكتر سيف 2- روانشناسي تربيتي: دكتر پروين كديور

*زبان تخصصي :

1- متون مرتبط با علوم تربيتي و روانشناسي 2- كتابهاي متون تخصصي برنامه ريزي اموزشي و مديريت اموزشي : دكتر نيره سينائي ودكتر منصور كوشا 3- لغات اخر كتابهاي علوم تربيتي

*سنجش و اندازه گيري: 1- سنجش و اندازه گيري: دكتر علي اكبر سيف

*تكنولوژي اموزشي:

1- تكنولوژي اموزشي : دكتر احديان 2- تكنولوژي اموزشي(مباني نظري) : دكتر هاشم فرددانش 3- تكنولوژي اموزشي : دكتر خديجه علي ابادي 4- رسانه هاي اموزشي : دكتر تيموري

*فلسفه اموزش و پرورش:

1- فلسفه اموزش و پرورش: دكتر نقيب زاده 2- فلسفه اموزش و پرورش: دكتر فريدون بازرگان (ترجمه)3-اصول و فلسفه اموزش و پرورش: دكتر شريعتمداري 4- اصول تعليم و تربيت :دكتر شريعتمداري 5- اصول تعليم و تربيت :دكتر غلامحسين شكوهي 6- فلسفه اموزش و پرورش : دكتر عيسي ابراهيم زاده

*امار و روش تحقيق:

1- روش تحقيق : دكتر علي دلاور 2- روش تحقيق در علوم رفتاري: دكتر عباس بازرگان /سرمد /حجازي3- روش علمي در علوم رفتاري: دكتر هومن 4- روش تحقيق در علوم انساني : دكتر نادري و سيف نراقي5- امار استنباطي و توصيفي: دكتر كيا منش (ترجمه كتاب شيولسون) 6- امار استنباطي : دكتر علي دلاور

نقش فعالیتهای فوق برنامه دررویکرد مدرسه محوری (تمرکز زدایی)

ساسان امرایی

دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی آموزشی دانشگاه اصفهان

 

تلفن: Email:AMRAEI.SASAN @yahoo.com

چکیده

یکی از ویژگی‌های آموزش و پرورش پیشرفته و مدرن، توجه ویژه به فعالیت‌هایی است که دانش‌آموزان در بیرون از کلاس و مدرسه انجام می‌دهند.. توسعه و غنی‌سازی فعالیت‌های مکمل و فوق‌برنامه با توجه به رویکرد نسبتاً متمرکز برنامه‌ریزی درسی و توجه کافی نداشتن به رشد مهارت‌های اجتماعی، عاطفی و شناختی فراگیران و در فرآیند یاددهی- یادگیری، لازم است برای تعدیل نارسایی و کاستی‌های برنامه درسی، توجه به علایق و استعدادها، پاسخ به نیازهای فردی، غنی‌سازی اوقات فراغت، پاسخ به تحولات پرشتاب دنیای امروز و تعمیق فرآیند یاددهی- یادگیری، فعالیت‌هایی در قالب مکمل و فوق‌برنامه برای اجرا در مدارس در نظر گرفته شود. روش تحقیق این مقاله  مروری بر اساس کتب، سایت، تجربیات کشورهای خارجی میباشد.هدف این تحقیق. بررسی نقش فعالیتهای فوق برنامه در رویکرد مدرسه محوری و توجه به علایق فراگیر و خلاقیت معلمان در یاددهی میباشد.این برنامه‌ها مجموعه‌ای از تجربه‌ها، فعالیت‌ها و فرصت‌هایی است که در کلاس یا خارج از کلاس و مدرسه برای مقاصدی خاص نظیر رفع نارسایی برنامه‌های رسمی موجود و غنی سازی آنها در راستای تعمیق یادگیری، توجه به استعدادها، نیازها و علائق متفاوت فراگیران، کمک به آنان در پرورش قابلیت‌های خاص، دگرگون کردن محیط آموزش و آماده کردن فراگیران برای ایفای تکالیف و مسئولیت‌های شهروندی و مشارکت در توسعه توأم با موفقیت‌هایی در زندگی، پیش بینی و اجرا می شوند. البته شکل‌گیری شخصیت مستقل و احساس وجود در دانش‌آموزان از جمله کارهای مهم فوق‌برنامه است، فوق‌برنامه بهترین فرصت برای شناخت بچه‌هاست.

لغات کلیدی: فعالیت فوق برنامه، تمرکز زدایی، مدرسه محوری، خلاقیت، پیشرفت تحصیلی

تاریخچه برنامه ریزی آموزشی

پیشینه برنامه ریزی آموزشی

برنامه ریزی آموزشی به مفهوم عام وکلی آن پیشینه ای دیرینه دارد وشاید بتوان گفت تاریخ تعلیم وتربیت آغاز شده است. پس از ظهور دین حضرت عیسی مسیح (ع) وگسترش مسیحیت، در سراسر اروپا ،کشیشان وروحانیون مسیحی به سهم خود متولی امور تعلیم وتربیت وعهده دار امور برنامه ریزی آموزش وپرورش شدند.

علاوه بر مسیحیان ، مسلمانان نیز از همان آغاز ظهور اسلام ، نسبت به گسترش تعلیم وتربیت وسازماندهی امور آموزشی، اهتمام خاص ورزیدند. زیرا ضرورت آموختن قرآن وفهم دستورات دینی ونیز لزوم ثبت وضبط اخبار واحادیث ومعرفی اسلام ، ایجاب می کرد که مردم سواد بیاموزند ودر بالا بردن فهم دینی خود از خواندن ونوشتن مدد بگیرند. هنوز از آغاز دین مبین اسلام زمان زیادی نگذشته بود که شمار زیادی از مسلمانان سواد آموختند وبه تعلیم وتعلیم قرآن وتبلیغ دین همت گماشتند. بنابراین رمز گسترش سواد در میان مسلمانان آن هم در زمانی کوتاه حاکی از به کار بستن تدابیر خاص ووجود اندیشه های برنامه ریزی آموزشی است.

با شکوفایی صنعت وگسترش فن آوری جدید در مغرب زمین، به ویژه در سده های اخیر ووقوع تحولات اقتصادی ، سیاسی وفرهنگی ونیزافزایش نقش تعلیم وتربیت در زندگی انسانها، برای اداره امور آموزشی از روشها وفنون پیچیده تری مدد گرفته شد وبه تدریج زمینه های شکل گیری برنامه ریزی آموزشی به عنوان یک دانش جدید در مغرب زمین فراهم گردید.

برنامه ریزی آموزشی در کشورهای اروپای غربی

پس از جنگ جهانی دوم، هنگامی که دوره ی جدیدی در تاریخ علوم، فن آوری واقتصاد آغاز گردید، در تاریخ برنامه ریزی آموزشی کشورهای اروپایی نیز نقطه عطفی بوجود آمد. زیرا گسترش علوم وفن آوری وتحولات اجتماعی، شیوه های دقیق وپیچیده تری را در زمینه برنامه ریزی آموزشی ایجاب می کرد،به همین دلیل دول اروپایی به فکر افتادند که نظامهای آموزشی خود را بازسازی کنند. زیرا آموزش وپرورش در این کشورها نه تنها با مسائلی چون تقاضای روزافزون برای آموزش ، کمبود فضای آموزشی وکمبود معلم مواجه بود،بلکه مساله هماهنگ کردن نظام آموزشی با خط مشی های توسعه وبا ماهیت مشاغل در حال تحول،برای آنها اهمیت فراوانی داشت. ازاین رو استفاده از روشهای برنامه ریزی آموزشی به شیوه جدید،در خلال دهه 1940 میلادی در کشورهای اروپای غربی نیز روبه گسترش نهاد.

برنامه ریزی آموزشی در کشورهای در حال توسعه

دهه1950 میلادی مقارن با بروز تحولاتی در زمینه مسائل سیاسی ،اقتصادی واجتماعی بود که این تحولات تاثیر شگرفی بر آموزش وپرورش این جوامع گذاشت. به این معنی حدوث این دگرگونیها موجب گردید که مسئولان آموزشی این کشورها، آموزش وپرورش رابه منظور جوابگویی به انتظارات ناشی از تحولات جدید، مورد تجدید نظر وبررسی قرار دهند وپذیرای نوآوریها وتغییرات جدیدی شوند. ازجمله نوآوریهایی که در عرصه آموزش وپرورش این کشورها پذیرفته شد،استفاده از روشها وفنون برنامه ریزی آموزشی در اکثر این کشورها بود که خود منبعث از تحولات سیاسی ، اجتماعی واقتصادی گوناگونی از جمله:تحولات سیاسی ،اقتصادی ،اجتماعی بود.

تاریخچه برنامه ریزی آموزشی در ایران

همزمان با آغاز روابط سیاسی ایران با غرب در عصر فرمانروایی پادشاهان قاجار،روابط فرهنگی نیز میان ایران واروپا برقرار شد. در نتیجه بسیاری از الگوها ی آموزشی وفرهنگی غرب به نظام آموزشی  ایران راه یافت. مسئولان مملکتی وفرهنگی به تدریج اقداماتی در جهت پذیرش الگوهای فرهنگی وآموزشی غرب به عمل آورند که این اقدامات بعدها زمینه ساز پذیرش روشها ی برنامه ریزی به شیوه کنونی گردید ودر نهایت در تکوین نظام برنامه ریزی آموزشی درایران نقش مهمی ایفا نمود.