میزان توجه به مبانی برنامه ریزی

مقدمه

برای آنکه برنامه‌ریزی آموزشی بتوانند به تحلیل مسائل راهبردی در نظام تعلیم و تربیت بپدازند، اشراف به حوزه‌های فلسفی، روانشناختی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اجتناب ناپذیر است مباني فلسفه برنامه­ريزي آموزشي. در واقع، آشنایی عمیق و برخورداری از دیدگاه انتقادی در خصوص مکتب‌های فلسفی،

نظریه‌های جامعه شناسی و رویکرد‌های نوین در علوم انسانی برای انجام برنامه‌ریزی راهبردی الزامی است.

 

 

مبانی فلسفی

مفهوم فلسفه تعليم وتربيت: عبارت است از بررسي تحليلي تعليم وتربيت، همراه با کوشش براي ارتباط آن با شيوه‌اي خاص با متافيزيک، اخلاق ومعرفت شناسي.

در مفهومي بسيار کلي شامل تلاش انسان در جهت انديشه نظري وتاملي ونظامدار درباره جهان ورابطه انسان با آن است. . رابطه علوم فلسفي با بعد معنوي و انساني بشر نزديكتر از رابطه علوم طبيعي است، علوم طبيعي هم به كمك علوم فلسفي با بعد معنوي انسان ارتباط مي‌يابند اين رابطه بيش از همه در خدا شناسي و سپس در روانشناسي فلسفي و فلسفه اخلاق تجلي مي‌كند. بنابر اين فلسفه علاوه بر نقش اثباتي و سازنده بي نظير داراي نقش دفاعي و تهاجمي بي بديلي نيز هست و در گسترش فرهنگ اسلامي و ويراني فرهنگهاي ضد اسلامي فوق العاده مؤثر مي‌باشد. فلسفه تعلیم وتربیت يکي از شاخه هاي فلسفه است، اين رشته به معناي دقيق کلمه علم نيست بلکه بوجود آورنده يک رشته اساسي است که معناي دقيق همه علوم تربيتي را روشن مي‌کند. فلسفه تعليم وتربيت رشته خاصي است که با ديگر شاخه هاي فلسفه از قبيل فلسفه علم، فلسفه حقوق و. . . . ارتباط دارد. وداراي هدف متفاوت وکاملا مشخص يعني تعليم وتربيت است. (بهشتي، 1377: 18).

فلسفه آموزش و پرورش يک جامعه مرجع اصلی برای اتخاذ تصمیم‌های مهم و تعیین خط مشی‌های اساسی نظام آموزشی و پرورشی آن جامعه محسوب می‌شود. بدیهی است که با توجه به فلسفه آموزش وپرورش در یک جامعه و خط مشی‌های تعیین شده، برنامه ریزان آموزشی و درسی و دیگر مسئولان و مجریان قادر خواهند بود که بسیاری از مسائل و مشکلات نظام آموزشی و پرورشی خود را حل و فصل نمایند و تصمیم‌های لازم، صریح و روشنی را برای پیشبرد هدفهای آموزشی و پرورشی خود اتخاذ کنند. از همه مهمتر اینکه وجود یک فلسفه آموزشی و پرورشی روشن و صریح و خط مشی‌های علمی و دقیقی که از آن مشتق می‌شوند جائی برای سردرگمی و دوباره کاری و ناهماهنگی در گفتار و کردار همه آنهائی که بنحوی با آموزش و پرورش نسل‌های جامعه سر و کاری دارند به جای نمی گذارد و یک نوع روشن ضمیری و بصیرت در آنها و بخصوص برای کسانی که در اتخاذ تصمیم‌های مهم شرکت دارند ایجاد خواهد نمود. ( پروند، 1388، ص115). مسئولان و مجریان و بخصوص طراحان برنامه‌های آموزشی و درسی باید از فلسفه آموزش و پرورش جامعه خود بخوبی مطلع بوده و به آن معتقد و مومن باشند زیرا که اطلاع بدون اعتقاد سودی نداردو چه بسا زیان آور هم خواهد بود. علاوه بر اين ها، اعتقاد مسئولان، مجريان و برنامه ريزان آموزشي يک جامعه به هريک از مکاتب فلسفي در ماهيت تصميم هايي که اتخاذ خواهند نمود اثرات عميقي بر جاي مي گذارد و در نتيجه نظام آموزشي يک جامعه از اصول اعتقادي آن مکتب به خصوص پيروي خواهند نمود و کليه فعاليت هاي آموزشي و پرورشي در آن جامعه بر محور آن اعتقادات و بر ديدگاه آن مکتب فلسفي انجام مي گيرد. به اين ترتيت می‌بايستي به نقش مهم و حياتي اعتقادات و ارزش هاي بنيادي کساني که درباره هدف هاي عمده و خط مشي هاي اساسي نظام آموزشي يک جامعه تصميم مي گيرند توجه شود؛ به ويژه اگر نظام برنامه‌ريزي آموزشي و پرورشي آن جامعه به صورت متمرکز باشد؛ زيرا در اين نظام تصميمات مهم و خط مشي اصلي در زمينه آموزش و پرورش به طور اعم و برنامه هاي آموزشي و درسي به طور اخص توسط عده نسبتاً معدودي اتخاذ مي گردد. بنابراين فلسفه در هر تصميم مهمي که درباره برنامه هاي آموزشي و تدريس در گذشته گرفته شده است دخالت داشته به عنوان پايه و اساس براي هر تصميم مهمي در برنامه­ريزي آموزشي و درسي در آينده به حساب خواهد آمد. (همان، ص116و119).

فلسفه آموزش و پرورش را می‌توان از سه دیدگاه نگریست: نخست چون نتیجه‌های تربیتی اندیشه‌های فلسفی و متافیزیکی ؛ دوم چون تحلیل مفهوم ها و گزاره‌های تربیتی ؛ سوم چون نظامی از اندیشه که نتیجه طرح و سنجش پرسشهای بنیادی است درباره تربیت و مفهوم وابسته به آن – یعنی راهی که با افلاطون آغاز شد و با فیلسوفانی چون ارسطو، روسو، کانتو دیوئی ادامه یافت.

مباني روان شناسی در برنامه­ريزي آموزشي

 يکي ديگر از علومي که برنامه ريزان آموزشي بايد به آن آشنا باشند تا بتوانند از اصول و قواعد و يافته هاي آن در مراحل مختلف طراحي و اجراي برنامه هاي آموزشي و درسي استفاده نمايند علم روان شناسي است. اهميت توجه به مباني روانی در برنامه‌ريزي آموزشي زماني روشن تر مي شود که به ماهيت يادگيري در انسان و به خصوص به کم و کيف ايجاد انگيزه و علاقه براي آموختن و همچنين مختصات توانش ها و مراحل رشد يادگيرنده و غيره توجه نماييم. تعليم و تربيت انسان ها به طور کلي ارتقاء دادن سطح دانش، بصيرت و مهارت هاي آنان، بدون دانش شناختي نسبتاً عميق از مراحل رشد جسمي، ذهني، عاطفي و اجتماعي در سنين مختلف و چگونگي ايجاد و تقويت انگيزه ها براي يادگيري مسير نخواهد بود. به همين جهت

يک برنامه ريز آموزشي و يک مسئول و مجري برنامه­ريزي آموزشي بطور اعم، می‌بايستي از بيشتر يافته ها و اصول و قوانين علم روان شناسي، به خصوص روانشناسي تربيتي، اطلاع نسبتاً عميق و وسيعي داشته باشد. روان شناسی تربیتی شاخه ای از علم روانشناسی است که جنبه‌های کاربردی اصول و یافته‌های روان شناسی را در تعلیم و تربیت مطالعه و بررسی می‌نماید.

مباني فرهنگي و اجتماعي برنامه­ريزي آموزشي

در برنامه‌ریزی آموزشی و درسی علاوه بر توجه به مبانی فلسفی و مبانی روانی می‌بایست به مبانی فرهنگی و اجتماعی نیز توجه کنند. لزوم توجه به مباني فرهنگي و اجتماعي در برنامه­ريزي آموزشي از آن جهت احساس مي شود که درهر جامعه مدرسه به عنوان يکي از بنيادهاي اصلي اجتماعي کردن نسل ها به خصوص نسل جوان آن جامعه به شمار آيد. بطور کلی یکی از علل اصلی ایجاد مدارس در بیشتر جوامع بشری، چه جوامع بدوی و چه جوامع پیشرفته این بوده است که نسل جوان را به آداب وسنن، ارزشها و نگرشهای قومی و فرهنگی آشنا ساخته و آنها را از دانسته ها، مهارتها، رسوم و سنت‌های جامعه آگاه نمایند مبانی اجتماعی و فرهنگی برنامه‌ریزی درسی عبارت است از آن مطالعاتی که روابط افراد، گروه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، مؤسسات و نیروهای موجود در فرهنگ را تجزیه و تحلیل می‌کند و تأثیر آن‌را بر روی برنامه‌های درسی مدارس بررسی می‌کند. فلسفه اصلی تأسیس مدارس و پاکیزگی نظام آموزش مدرسه‌ای در گسترده‌ترین برداشت خود عبارت است از انتقال، توسعه و بهسازی میراث فرهنگی. بنابراین، بدیهی است که ارزش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اجتماعی و فرهنگی یک جامعه اثر قاطعی بر برنامه‌های درسی و فرایند تدوین آنها دارد. ارزش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اجتماعی و فرهنگی به‌ مثابه پالایشگر اهداف و مقاصد درسی، نقش مهمّی در فرایند برنامه‌ریزی درسی ایفا می‌کنند و از این‌روست که مبانی اجتماعی و فرهنگی برنامه‌ریزی درسی یکی از قلمروهای مهم این رشته به‌شمار می‌رود.

+ نوشته شده در  دوشنبه سی ام خرداد 1390ساعت 12:41  توسط ساسان امرایی  |